Yüksek teknoloji ve savunma sanayisi için kritik olan galyum ve germanyumda Çin’in ihracat kısıtlamaları, küresel tedarik zincirinde belirsizlik yaratıyor.
Yüksek teknoloji, savunma ve yenilenebilir enerji sektörleri için stratejik öneme sahip galyum ve germanyumda küresel tedarik endişeleri artıyor. Çin’in Ağustos 2023’te başlattığı ihracat kısıtlamaları ve Orta Doğu’daki jeopolitik gerilimler, bu kritik metallerin tedarik zincirini kırılgan hale getirdi. Madencilikle yan ürün olarak elde edilen bu elementlerde Çin’in tekel konumu, küresel piyasalarda belirsizlik yaratıyor.
Türkiye Madenciler Derneği (TMD) Başkanı Mehmet Yılmaz, galyum ve germanyumun 5G teknolojisi, elektrikli araçlar ve askeri sistemler gibi alanlarda vazgeçilmez olduğunu belirtti. Yılmaz, bu elementleri ‘kritik’ tanımının ötesinde ‘stratejik ham madde’ olarak nitelendirdi. Germanyum, fiber optik altyapıdan termal görüntüleme sistemlerine ve uzay istasyonlarının güneş pillerine kadar geniş bir kullanım alanına sahiptir.
Çin, dünya galyum üretiminin yaklaşık yüzde 80’ini, germanyumun ise yüzde 60’ını karşılıyor. Bu durum, Çin’i bu metallerde küresel ticaret savaşının merkezine yerleştiriyor. Pekin yönetimi, 1 Ağustos 2023’te galyum ve germanyum ihracatına lisans zorunluluğu getirmişti. Bu kısıtlama, Aralık 2024’te doğrudan ABD’yi hedef alan bir ihracat yasağına dönüştü.
ABD’ye yönelik tam yasak kararı 9 Kasım’a kadar askıya alınsa da, tüm yabancı satışlar için lisans gerekliliği devam ediyor. ABD’li askeri kullanıcılara veya askeri amaçlı çift kullanımlı ürünlerin ihracatına yönelik kalıcı yasak yürürlükte kalmayı sürdürüyor. Çin’in yanı sıra ABD, Japonya, Güney Kore, Rusya, Kanada ve Belçika gibi ülkelerin de bu metalleri üretme veya rafine etme kapasitesi bulunuyor.
Asya piyasaları analisti Sadi Kaymaz, Çin’in galyum ve germanyum üretiminde tam bir tekel olduğunu vurguladı. Kaymaz, bu metallerin Çin’in geniş endüstriyel altyapısına gömülü olduğunu ifade etti. Alternatif üretim kurmanın sadece maden açmakla kalmayıp, bütün bir rafinasyon zincirini inşa etmek anlamına geldiğini belirtti.
Pekin’in ihracat kısıtlamaları sürekli sıkılaşıyor; Ocak 2025’te Japonya’ya yönelik yeni lisans gereklilikleri getirildi. Bu yılın ilk aylarında Çin’den Japonya’ya galyum ve germanyum ihracatı sıfıra düştü. Germanyum ihracatı 2025’te bir önceki yıla göre yaklaşık yüzde 60 azalarak küresel piyasalardan önemli ölçüde çekildi.
Orta Doğu’daki savaşın bu piyasayı dolaylı olarak ciddi şekilde etkilediği belirtiliyor. Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar’daki birçok sektördeki tesisler savaş nedeniyle hasar gördü. Kürecik tipi AN/TPY-2 radarları gibi savunma sistemlerinde galyum nitrür tabanlı yarı iletken teknolojisi kullanılıyor.
Bölgede en az iki gelişmiş radar sisteminin vurulduğu biliniyor. Bu sistemlerin kolayca yerine konulamadığı, çünkü Çin’in nadir metal girdilerinde neredeyse tek tedarikçi konumunda olduğu ifade ediliyor. Bu durum, savunma sanayisini ciddi şekilde etkilemeye devam ediyor.
Yorum Yap